literatura
MAGAZYN KULTURALNY
05 lutego 2016

WESSI, POLSKA, OSSI

Włodzimierz Nowak dokonał rzeczy niezwykłej. Swoją konsekwentną ciekawością, a może i służalczym podejściem do historii mówionej wydobył na wierzch z pogranicza polsko-niemieckiego punkty zapalne, tematy tabuizowane przez wielką narrację obu narodów.

Włodzimierz Nowak. Obwód głowy, Dowody na Istnienie. Wydawnictwo 2015

Obwód głowy to zbiór reportaży składający się z wcześniej publikowanych tekstów, ale to nic. Powieść w odcinkach nabiera z czasem na sile przekazu. Po złożeniu fragmentów w całość staje się przekrojem osobliwości. Brak ograniczeń w spojrzeniu Nowaka tworzy mozaikową mapę stosunków z zachodnim sąsiadem. I nawet jeżeli autor zaczyna od II Wojny Światowej, to jest to plaga samobójstw wśród Niemców na wieść o zbliżającej się Armii Czerwonej, urlopy prokreacyjne dla żołnierzy Wehrmachtu pod warunkiem dni płodnych żony czy niemieckie piekło podczas Powstania Warszawskiego. Pogranicze, którym zajmuje się Nowak, objawia się również w uprawianiu mikrohistorii, zapełnianiu białych plam w kontrze do opowieści bohaterskich.

Ale kiedy czytamy o współczesności, tej po Okrągłym Stole i upadku muru berlińskiego, to znowu dotykamy tragedii sąsiedztwa. Tym razem to kapitalizm produkuje nierówności; granica pomaga tym bardziej cwanym w zdobyciu szybkich pieniędzy. Przemyt kwitnie do momentu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Sąsiedztwo udekorowano dwunastoma gwiazdkami. I znowu niedobrze. A w tym wszystkim podziały wewnątrz samych Niemiec, gdzie Wessi gardzi Ossi, a Ossi zazdrości Polsce. Paradoks historii.

Tytułowy obwód głowy, który miał być wyznacznikiem czystości rasowej, nadaje ciężar nieustannym nieporozumieniom z pogranicza, które przynajmniej dzisiaj nie wynikają ze złej woli sąsiadów, a są raczej efektem odgórnych ustaleń rządzących. Włodzimierz Nowak urasta do miana specjalisty polsko-niemieckiego i niemiecko-polskiego. Trudno wskazać, która perspektywa przeważa, co może być największym komplementem dla polskiego reportażysty.

Włodzimierz Nowak, Obwód głowy

Wydawnictwo Dowody na istnienie 2015

następna
strona
poprzednia
strona

Zobacz także