film
MAGAZYN KULTURALNY
14 marca 2016

NIEWINNIE BEZ KOBIET

Jak to się dzieje, że przy okazji historii skazanej na cielesność, twórcy jej nie wydobywają, a mnogość kobiet na ekranie jest tylko pozorna? Jak to jest, że kobiety, nawet jeżeli robią filmy o kobietach, jak w przypadku „Niewinnych” Anne Fontaine, to opisane męską miarą?

Niewinne, reż. Anne Fontaine

Anne Fontaine, po sukcesie „Coco Chanel” z Audrey Tautou w roli głównej, sięga po historię polskich sióstr zakonnych, które padły ofiarą zbiorowych gwałtów ze strony Sowietów. Oczami głównej bohaterki, francuskiej lekarki z Czerwonego Krzyża (Lou de Laâge), odkrywamy realia panujące w zakonie i konieczność ukrywania kolejnych ciąż przed lokalną społecznością. Można złośliwie zauważyć, że obraz składa się w głównej mierze z nieoficjalnych scen porodu. Nadmiar cielesności w tym zakresie stoi w opozycji do jej braku w przypadku zinstytucjonalizowanego obrazu zakonnicy, który to wymusza zachowanie ślubów czystości, a tym samym nie dopuszcza do kontaktu fizycznego z innymi osobami (kłopot z badaniem płodu). Dodatkowo cielesność znika w samym akcie gwałtu, który wydawać się może tematem całej historii. Poprzez tabuizację traumy gwałt staje się przezroczysty, znika za zasłoną niepamięci.

Można bronić tego zabiegu, bo przecież instytucja totalna, jaką jest zakon, wytwarza odrębny, silnie zhierarchizowany język, w którym pewne niewygodne sfery bywają przemilczane. Jednak w samej tabuizacji zabrakło Fontaine wytrwałości, bo ostatecznie filmowe ofiary zaczynają bardzo szybko mówić, a ich natychmiastowe zmiany nastrojów wydają się zwyczajnie śmieszne. Totalność przedstawianej przestrzeni objawia się również w odrębności i nieprzystawalności struktury panującej wewnątrz zakonu wobec rzeczywistości zewnętrznej, gdzie przy okazji przetasowań wojennych pewne aspekty obyczajowości uległy rozluźnieniu. Szkoda, że reżyserka jedynie sygnalizuje ten kontrast.

Choć sylwetki sióstr zakonnych odbiegają w niektórych przypadkach od narzuconej „świętości”, to jednak wszystkie one z niepodważalną pokorą przyjmują gwałt; nie ma w nich złości, chęci zemsty czy rozpaczy. Nawet grana przez Joannę Kulig niewierząca siostra próbuje jedynie zapomnieć. Rygor zakonny wymusza na uczestniczkach podwójną grę, w której udawanie jest tożsame z promowaną postawą. Tym samym Anne Fontaine przedstawia rzeczywistość uładzoną, skruszoną przed agresorem i nierealną w podstawowych założeniach.

Niesmak wzbudza również główna bohaterka, która swą niezłomnością, oddaniem sprawie i wszędobylską szlachetnością, rysuje obraz człowieka idealnego. Sposób budowania postaci aż kipi naiwnością ze strony twórców. Śmieszne wydaje się nieustanne podkreślanie komunistycznych skłonności francuskiej lekarki i zdziwienie, że bezbożnica może mieć poczucie obowiązku i chęć pomagania innym. Tym samym naiwność reżyserki i jej przywiązanie do stereotypów staje się tematem filmu. Demaskacja przekonań Fontaine zawiera się również w sposobie prowadzenia przez nią historii, gdzie kobiety są jedynie ofiarami, marionetkami czy inkubatorami potrzeb silniejszych: mężczyzn, a zarazem wojny.

Jak to się dzieje, że przy okazji historii skazanej na cielesność, twórcy jej nie wydobywają, a mnogość kobiet na ekranie jest tylko pozorna? Jak to jest, że kobiety, nawet jeżeli robią filmy o kobietach, jak w przypadku „Niewinnych” Anne Fontaine, to opisane męską miarą? Trudno jest przyklaskiwać takim obrazom, kiedy ckliwa nuda nie przekuwa się w aspirację dotknięcia czegoś ważnego. Pozostaje smutnie opuścić salę kinową z przeświadczeniem, że nawet chwalone na plakatach wielkie aktorstwo Agaty Kuleszy czy Agaty Buzek jest w tym przypadku niewielkie, a miejscami karykaturalne. 

NIEWINNE - BELGIA, FRANCJA, POLSKA 2016
REŻYSERIA: ANNE FONTAINE
SCENARIUSZ: Sabrina B. Karine, Pascal Bonitzer, Anne Fontaine, Alice Vial
ZDJĘCIA: CARLINE CHAMPETIER
MUZYKA: Grégoire Hetzel
MONTAŻ: ANETTE DUTERTRE
OBSADA: Grégoire Hetzel, AGATA KULESZA, AGATA BUZEK, Vincent Macaigne, JOANNA KULIG, KATARZYNA DĄBROWSKA, PASCAL ELSO, ANNA PRÓCHNIAK
DYSTRYBUTOR: KINO ŚWIAT
następna
strona
poprzednia
strona

Zobacz także